In een akte uit 855 van de Friese edelman Folckerus wordt voor het eerst de naam Putten vermeld. In deze akte worden goederen en landerijen overgedragen aan het klooster van Werden (bij Essen in Duitsland) en Putten wordt aangeduid als in vico qui dicetur Puthem — een buurtschap of dorp. Putten was destijds een verzameling buurtschappen die tezamen een kerkdorp vormden, een situatie die tot in de tiende eeuw voortduurde. Het kerkdorp omvatte een groot gebied dat zich uitstrekte tot Nijkerk en Voorthuizen. Pas in 1416 werden Nijkerk en Voorthuizen verzelfstandigd.

Putten was voornamelijk agrarisch gebied, waarbij de meeste boerderijen behoorden tot het bezit van de abdij van Werden. In 1559 droeg het klooster zijn bezittingen over aan het klooster Abdinckhof in Paderborn, waarmee dit klooster verreweg de grootste grondeigenaar werd. Tot 1803 werden deze bezittingen door “de Kelnarij” (een rentmeester) bestuurd. In Putten herinneren nog de Kelnarijstraat, de Abdinckhofstraat en de Paderbornstraat aan deze periode.

Aan het einde van de 16e eeuw bereikte de Reformatie Putten. Tot 1608 werkte er een rooms-katholieke pastoor vanuit de Sint-Pancratiuskerk. Slechts een kleine katholieke kern bleef over; het grootste deel van de bevolking werd protestants, waardoor Putten deel uitmaakte van de zogeheten Bijbelgordel.

De Razzia van Putten — een donkere bladzijde
In de nacht van 30 september op 1 oktober 1944 pleegden leden van de ondergrondse bij de Oldenallerbrug een aanslag op een Wehrmacht-voertuig. Als represaille brandde de Wehrmacht ruim 100 woningen in het centrum van Putten plat.

Vervolgens werd een razzia uitgevoerd waarbij vrouwen en mannen van elkaar werden gescheiden. De mannen en jongens werden opgesloten in de dorpsschool en de eierhal. Op 2 oktober werden 659 mannen — bijna de gehele mannelijke beroepsbevolking — afgevoerd naar Kamp Amersfoort. Vanuit Amersfoort werden 601 mannen op transport gezet naar het concentratiekamp Neuengamme.

Van de weggevoerde mannen keerden na de oorlog slechts 48 levend terug.

Bij de Oude Kerk staat de gedenksteen met de tekst “vanhier werden zij weggevoerd”. In 1949 werd een Herdenkingshof met monument onthuld — een groot perk met 660 vierkanten die de weggevoerde mannen symboliseren, met een kalkstenen beeld van een vrouw in klederdracht, vervaardigd door beeldhouwer Marie Andriessen.

Putten vandaag
Putten is een prachtige gemeente in het hart van Nederland, omringd door de natuur van de Veluwe. Een groot deel van de gemeente strekt zich uit over het Centraal Veluws Natuurgebied — het grootste aaneengesloten bosgebied van het land. In het noordwesten wordt Putten begrensd door het Randmeer, wat het landschap nog veelzijdiger maakt.

Het dorp biedt tal van activiteiten: wandelen in het Sprielderbos of het Speulderbos, de Bostoren op Landgoed Schovenhorst beklimmen, of ontspannen bij recreatiegebied Strand Nulde. Putten is een rustgevende uitvalsbasis voor fiets- en wandeltochten in een natuurrijke omgeving.

Boshuisje Jari ligt op circa 500 meter van het Sprielderbos. Vanaf hier kunt u de gehele Veluwe bewandelen en befietsen zonder bossen of heide te verlaten.

Meer informatie bij de VVV van Putten: www.vvvputten.nl of Kerkplein 15, Putten.