De Veluwe meet ongeveer 1.000 km² en heeft geen duidelijk gedefinieerde grenzen. Globaal gezien ligt de regio ingesloten tussen het IJsseldal, de Veluwerandmeren, de Nederrijn en de Gelderse Vallei. Een gebied met een oppervlakte van 912 km² is aangemerkt als Natura 2000 gebied — een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden.

Grote delen van de Veluwe bestaan uit stuwwallen uit de Saale IJstijd (200.000 tot 130.000 jaar geleden). Het hoogste punt van de Veluwe en de hoogste stuwwal van Nederland is het Signaal Imbosch bij het Rozendaalse veld, met 110 meter. De Torenberg vlak bij Apeldoorn komt op de tweede plaats met 107 meter. In het noorden liggen het stuifzandgebied Leuvenhorst en het Leuvenumse bos; bij Apeldoorn bevindt zich Kroondomein Het Loo, het grootste landgoed van Nederland met maar liefst 10.400 hectare.

Ontstaan
Voorafgaand aan de ijsbedekking hadden grote rivieren — de Rijn, Maas en rivieren uit het oosten — dikke lagen zand en grind afgezet. Toen het ijs in het Saalien oprukte, werden deze afzettingen opgestuwd in hoge stuwwallen. In de laatste ijstijd was de bodem permanent bevroren (permafrost). De harde winden zorgden voor grote dekzandlagen aan de flanken van de Veluwe. Toen het klimaat opwarmde raakte de Veluwe bebost, maar in de Middeleeuwen leidde grootschalige boskap voor de ijzerindustrie en intensieve landbouw tot enorme zandverstuivingen.

Zandverstuivingen
Omdat zandverstuivingen elders in Europa zeldzaam zijn geworden, gelden die op de Veluwe als zeer waardevol. Het Kootwijkerzand is met 350 hectare het grootste stuifzand van Nederland. Andere bekende stuifzanden zijn het Harskampse Zand, het Mosselse Zand, het Hulshorsterzand en het Wekeromse Zand — elk een uniek landschap met open zandvlaktes en pionierbegroeiing.

Uitgestrekte heide
De Veluwe geldt als het belangrijkste heidegebied in Nederland met een totale oppervlakte van circa 15.000 hectare. Naast de karakteristieke struikhei groeien er ook grassen als ruig schapengras en fijn schapengras. Grote aaneengesloten heideterreinen zijn onder andere de Oldebroekse Heide, de Elspeetsche Heide, het Houtdorperveld en de Hoog Buurlose Heide. In augustus kleurt de heide prachtig paars.

Rijke bossen
Een zeer groot deel van de Veluwe bestaat uit bos — loofbos, gemengd bos en naaldbos. De belangrijkste boomsoorten zijn berk, beuk, eik, grove den, larix en lijsterbes. De bossen herbergen talloze paddenstoelen, levermossen en zeldzame planten. Het Nationaal Park de Hoge Veluwe in het zuidwesten beslaat 5.400 hectare en herbergt het wereldberoemde Kröller-Müller Museum met zijn unieke collectie Van Gogh schilderijen.

Schone beken en sprengen
Tientallen beken doorkruisen de Veluwe. Sommige zijn gegraven (sprengen), andere van natuurlijke oorsprong. Langs deze beken waren vroeger wateraangedreven papiermolens gevestigd. Het heldere water herbergt voor Nederlandse begrippen bijzondere flora en fauna, waaronder ijsvogels, waterspitsmuizen en zeldzame waterplanten.

Veluwe nu
Pas eind 19e eeuw groeide de bevolking weer langs de randen van de Veluwe. Voor Putten hielp de aanleg van een spoorlijn met station in 1864 enorm: de bevolking groeide van circa 5.400 eind negentiende eeuw naar meer dan 25.000 in 2025. Vandaag is de Veluwe een van de populairste recreatiegebieden van Nederland, met mogelijkheden voor wandelen, fietsen, mountainbiken, paardrijden en wildlife spotten.

De toegang tot het prachtige Sprielderbos ligt vanuit Boshuisje Jari op slechts 500 meter. Een ideale uitvalsbasis voor een onvergetelijk verblijf op de Veluwe.